HomeVữa xơ động mạch bệnh của tuổi gìa (P 1)
Thứ Ba, 30 tháng 9, 2014
Bệnh vữa xơ động mạch gấn
liền với tuổi già, vội những tai biến gây nên tử vong, khăng khít đến nỗi có
nhiều ngừơi quan niệm bệnh này nhự là một “thuộc tính” của người già. Người ta
chưa thể hình đung tuổi già được “kết thúc” mà lại không có bệnh vữa, xơ động mạch
đi kèm. Allison và cộng sự đã thống kê thấy bênh này đã có mặt trong 68% dân số
ngựời già trên 65 tuổi và tới 96% dân số người già trên 80 tuổi.
Tại sao lại phát sinh
ra vữa xơ động mạch? Cũng cố đến hàng trăm câu trả lời khac nhau (như đối với
căn nguyên gây lão hoá). Mỗi liên quan của nó đối với thận thì cững còn là vấn
đề phải khảo sát lâu đài. Ngày nay, chưa ai có thể quả quyết rằng quá trình vữa
xơ động mạch là do thận gây nên; nhưng cũng chưa có nhà nghiên cứu nào dám gạt
bỏ hẳn căn nguyên thận ra ngoài. Tất cả còn trong dự đoán, còn trên bước đường tìm
kiếm căn nguyên. Mỗi tác giả đưa ra một chứng cớ tìm thấy. Mỗi người đưa ra một
cách giải thích tùy theo hướng nghiên cứu cùa mình. Chỉ có một điều thống nhất,
ai cũng công nhận là huyết áp cao, cuôì cùng, chẳng sớm thì muộn đều dẫn đến vữa
xơ động mạch; và kết thúc bằng những tai biến do quá trình vữa xơ này gây ra ở
động mạch não, động mạch vành tìm hay đòng mạch thận; trong đo, tai biến ở động
mạch vàng tim ỉà phổ biến nhất. Ngựơe lại, những biểu hiện cùa vữa xơ động mạch,
nếu xuất hiện sớm thì cuối cùng lại cũng kéo theo bệnh cao huýêt áp; không phải
trong mọi trường hợp, xong nó cũng kết hợp trong đại đa số trường hợp. Hai biến
cố bệnh lý ấy, cái nào quyết định cái nào, hiện nay chưa có câu trả lời đúng;
chỉ thấy, ở giai đoạn cuối, chúng hay đi với nhau. Người ta đoán rằng phải có một
cái xảy ra trước, còn cái kia chỉ là hậu quả. Tất cả các công trình thực nghiêm
đều gặp những khó khăn về cả mô hình bệnh lý, phương pháp theo dõi lẫn thời
gian (quá dài) không cho phép quan sát dễ dàng. Tuy nhiên, sự suy đoán khoa học
đã cho phép ta nghi ngờ một cachs có lý rằng: rất có thể sự hoạt động suy giảm
của thận, về mặt nào đó, đã là căn nguyên gầy nên biến cố vữa xơ động mạch. Có
thể là do sự thanh lọc để thanh khiết nội môi bị hạn chế ở mức kín đáo mà các
phương pháp thăm dồ ngày nay chưa cho phép phát hiện. Cũng có thể do rối loạn
các yếu tố nội tiết ờ các tế bào của “bộ máy cận cầu” gây nên; vì càng ngày người
ta càng khám phẩ ra những hoạt động quan trọng cốa nhóm tế bào đặc biệt thuộc bộ
máy cận cầu, đối với cơ chè gây tâng huyết áp, thông qua việc bài tiết ra chất
rênìn của chúng. Thận, nếu khỏng phải là “thử phạm” thì ít ra cũng thóc đẩy quá
trình vữa xơ động mạch. Người ta thấy rằng bệnh vữa xơ động mạch chỉ tiến triển
thuận lợi khi một số mặt của hiện tượng “ô nhiễm nội môi” đã biểu hiện rõ ràng,
ví dụ:
- Tâng Cholestêrin, TrigỊycêrít máu,
tâng p- lipoprotein máu.
- Tăng độ đông máu và độ quánh của máu.
- Tăng chất canxi trong máu
Các thói quen cố hại mà
người ta biết chắc chắn là đã thúc đẩy quá trình vữa xơ đông mạch thì cũng đều
là những yếu tố có thể gây ô nhiễm nội môi: hút thuốc lá quá mức, nghiện rượu,
cà phê, ăn nhiều mỡ bão hoà... Năm 1965, Hartman đã nghiên cứu các yếu tố phối
hợp gây vữa xơ động mạch, ông đi đếh kết luận rằng: những yếu tố ấy đã có sẵn
ngay từ tuổi 20, đó là hậu quả cua các bệnh nhiễm trùng mắc phải và sự ăn uống
thiếu khoa học. Các bệnh nhiễm trùng thì phần lớn là khỏi, nhưng nhiều khi khỏi
cũng để lại những tổn thương ấm thầm ở các thặnh mạch. Nhũng tổn thương đó cộng
với các yếu tố ần uống khổng hợp lý, nhất là thừa chất mỡ động vật sẽ tạo nên
những mảng vừa (aiheromc), Khí những yếu tố thúc đẩy được gia tAng (nghiện hút
thuốc lá. nghiện rượu: sự trì trệ do ngổí bàn giấy Iihíéu, ít lao động chân
tay) làm cho các mảng vữa tiến triển, thành mạch bị dầy thêm lên, lòng các động
mạch nhỏ lại, Đến tuổi 45-50... cộng thêm những nổi lo láng vé gia đinh, sự làm
việc quá sức, những kích thích vé tinh thán và tình cảm mà lại có bênh cao huyết
áp phối hợp thì quá trình vữa xơ động mạch càng được gia tăng: thành mạch càng
cứng thêm, lòng mạch càng bj hẹp lại, dẫn đến tắc nghẽn (do co thắt hay do máu
đông tạí chỗ hẹp) gây nhồi máu cơ tim. Đó là con đường dẫn đến “kết thúc bi thảm”
của quá trình già sớm.
Bằng chứng khác để chứng
minh ràng thận có tham gia trong quá trình lão hoá sớm là: ở những người già khổng
có biểu hiện vữa xơ động mạch, đều là những người có hoạt động chức năng thận rất
tốt: không có dấu vết của những vêm nhiễm tiềm tạng và hầu như khồng bị cao huyết
áp. Trái lại, kiểm tra thi thể những người già chết vì các tai biến tim mạch,
não do vữa xơ dộng mạch gây ra, thì hầu hết đều có những tổn thương thận tiềm
tàng khó phát hiện, hoặc rõ ràng cả vể mặt đại thể lẫn vi thể, mặc dầu những
căn nguyên đó không trực tiếp gây nên từ vong.
Thực nghiệm gày vữa xơ
động mạch: Người ta dùng thỏ, cho chứng ăn một chế độ rất nhiều mỡ động vật, có
thể kèm chất cholesterin lấy ra từ ốc người chết hay óc súc vật, (có thể lảy tờ
lòng đỏ trứng). Sau 2-3 tháng mổ thỏ ra, quan sặt và so sánh với những con làm
chứng. 0 súc vật thí nghiệm, xuất hiện các mảng vữa ở dộng mạch chủ vâ các
nhánh lớn. Thời gian càng làu thì các mảng vữa càng nhiều và càng lớn. Các mảng
ấy cũng giống như trên người bị bệnh : thành mạch bị tổn thương đều đày ra* xơ
hóa, mất tính chất đàn hổi. Cắc tế bào thành mạch bị thấm mỡ, thoái hoấ mờ. Tổ
chức đàn hồi được thay thể bằng tổ chức xơ. Vừng xơ hoá ấy ìại bị ỉấng đọng chất
vời, cứng lại (vôi hoá). Thành phần mỡ trong những mảng vữa gồm chất
cholesterin và p-Upoprotein là chỉnh. Khám nghiệm thề dịch ố những con thò bỉ bệnh
thì thấy cũng có những thay đổỉ như trên người bệnh: tăng tỷ lệ mỡ trong máu,
tăng choỉesterin máu, tăng chất p-lipaproteìn và tỷ tộ
cholesterin/p-lipoprotein 5 >1.
Người ta nhận thấy tỉ lệ
cholesterin (gây xơ mạch) trong khẩu phần hàng ngày cho thồ phải đạt 5mg cho mỗi
calo khẩu phần, nghĩa la trẽn 0,5% khẩu phần. Tỷ lệ đố tương đương ờ người là
15 g mỗi ngày, tức là gấp 10 lần khẩu phần tự nhiên. Như thế, các mảng vữa sẽ
xuất hiện sau 35- 40 ngày. Tỷ lệ cholesterin sẽ tăng rất nhanh trong máu thồ (từ
35mg% lên đến 1207mg%) nếu khẩu phần có tới l%cholẹsterin (Cook). Tuy nhiên, mỏ
hình vữa xơ động mach trên thổ đã bị phô phấn bằng nhiều lý do xác đáng. Trước
nhất, thố là loài độrig vật ăn cỏ, bị đặt vào một chế độ to nhiều mỡ và
cholesterm như thế là một tai biến khác hẳn chế độ ăn bình thường của chứng.
Trên người, không thể cổ sự thay đổi quá đột ngột và giả tạo như thế. Bệnh vữa
xo' động mạch trên ngươi, phát sinh ngay với chế độ ăn uống hàng ngày cùa con
người hiện đại. Nếu có gì lệch lạc trong chế độ ăn cũng không thể nào trái ngược
hẳn như chế độ cỏa thỏ trên thực nghiệm. Thứ hai là các tổn thương vữa xơ tuy cổ
xuất hiện trôn thỏ, nhưng chỉ thấy xảy ra ở các động mạch to, rất ít cố ở động
mạch vành tim. Điều này khác hẳn bệnh iý trôn người, nôn không thể coi là một mẫu
mô hình hợp lý để so sánh.
Bài liên quan
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét