HomeĐiểm qua lịch sử hiểu biết vế Thận
Thứ Tư, 1 tháng 10, 2014
Sự
hiểu biết về hoạt động của thận và về nội môi của cơ thể là một bước tiến quan
trọng của sinh lý học và y học. Nó chẳng những nâng cao trí thức con người lên
một đỉnh mới trong quá trình tìm hiểu những cơ chế sinh lý và sinh hóa của các
sinh vật và con người, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc cứu chữa bệnh nhân
hàng ngày, giải quyết đựơc nhiều trường hợp rối loạn nội môi mà trước đây không
lâu còn cho là nan giải. Con người đã phải trải qua hàng ngàn năm tìm kiếm, kể
từ khi có chữ viết, mới có được kiến thức tích luỹ về hoạt động của thận như
ngày nay. Công trình nghiên cứu cấu trúc vi thể đầu tiên về thận là công trình
của Beỉlini, năm 1662. Ông là người phát hiện ra kiến trúc ống thận. Do phương
tiện nghiên cứu lúc bấy giờ còn thô sơ, không cho phép ông hiểu sâu hơn nữa vể
các ống này nên các ống thận do ông phát hiện chỉ là những “ Ống chung”, có cỡ
to nhất trong hệ thống ống thận (sau này, các ống đó được mang tên ông).
Hệ
thống phức tạp của cầu thận được Malpighỉ nghiên cứu kĩ sau đó 4 năm (1666).
Chính Malpighi đã tiên đoán là các cầu thận có nhiệm vụ lọc nước tiểu. Ông cũng
là người đã phát hiện ra tuần hoàn mao mạch và là người tìm thấy hồng cầu đầu
tiên. Bầng đi 1 thời gian dài, những tiến bộ về thận lại phải chờ 176 năm sau,
đến giữa thế kỉ thứ 19 mới lại có những bước tiến bộ quyết định. Năm 1842,
Bowmann là người đr sâu thêm vào kiến trúc vi thể của thận. Với kính hiển vi có
độ phóng đại 300 lần hồi đó, nhưng chưa có máy cắt tiêu bản (microtome) và chưa
biết phương pháp nhuộm như ngày nay. Bowmann đã cố gắng quan sát và miêu tả
chính xác kịến trục cầu thận, phát hiện các tiểu động mạch vào cầu, tiểu động mạch
ra cầu cùng với búi mao mạch và màng mỏng bao quanh, tạo thành hình nang, saụ
này nang đó mang tên ông gọi là “nang Bowmann’?«! Bằng cách tiêm chất màu vào động
mạch thận rồi nghiên cứu kĩ từng phần thận, ông đã quan sát thấy chính các tế
bào ống thận bắt mậu và; trực tiếp thải chất màu đó vào lòng ống, còn trong
nang cầu thận thì không hề thấy chất màu được lọc ra. Từ đó, ông đã dự đoán là;
cầu thận thì lọc nước và muối, còn tế bào ống thận thì có nhiệm vụ bài tiết các
chất hoà tan.
Ludvvig
(Đức) là người đồng thời với Bowmann đã đề xướng lần đầu tiên quá trình siêu lọc
của cầu thận. Ông cho rằng: mao mạch cầu thận ví như một màng bán thấm, nó để
cho nước và các muối lọt qua cùng với các chất hoà tan có kích thước nhỏ. Nó giữ
lại những chất keo và các phần tử có kích thước lớn và cả hồng cầu, bạch cầu,
v.v... Lý thuyết của Ludwig về siêu lọc, sau này, được chứng minh là chính xác
và được chấp nhận cho tới ngày nay.
Bổ
sung cho công trình của các tác giả trên, Henlé là người miêu tả chi tiết phần
quai hình chữ u của ống thận. Cấu trúc này phù hợp với nhiệm vụ cô đặc nươc tiểu
theo cơ chế “dòng đối lưu” trong tổ chức vùng lõi thận mà hiện nay ta đã biết.
Năm 1844, Henlé cũng là người đầu tiên phát hiện thầy hình trụ trong nước tiểu
người bị viêm thận, đem đến cho y học lâm sàng một bước tiến bộ trong việc tìm
tòi những bằng chứng khách quan để định bệnh.
Những
hiểu biết về sinh lý học thận và nội môi chỉ có thể phát triển khi các lý thuyết
hoá học về các chất điên giải, về áp suất thẩm thấu của dung dịch được chứng
minh và những định luật được khám phá. Dựa trên những thành quả của hoá học,
năm 1869, Nasse, Ringer và Hamburger đã tạo ra các môi trường sinh lý và các
dung dịch đẳng trương. Nãm 1896, Starling tìm hiểu áp lực keo và vấn đề trao đổi
nước giữa các màng mao mạch. Từ đó, khám phá ra cơ chế của hiện tượng phù
thũng. Năm 1909', Soerensen định nghĩa khái niệm pH và năm 1923 Broenstedt xây
dựng nên “lý thuyết toan-kiềm”, đồng thời ông tìm ra hệ thống đệm của máu và
các dịch cơ thể. Nhờ những khám phá trên, sự hiểu biết về hoạt động của thận về
thăng bằng nội môi sáng tỏ. Đó là cơ sở của những công trình nghiên cứu của
Handerson và của Vansly về sinh lý thận sau này.
Năm
1921, Chamber (Mỹ) phát minh ra kỹ thuật vi chọc dò. Sau đó, Richard (Pháp) là
người đầu tiên áp dụng kĩ thuật này để chọc vào nang Bowmann thận ếch, cũng như
chọc vào nhiều đoạn khác nhau của hệ thống ống thận, lấy ra được những giọt nước
tiểu đầu tiên từ trong nang cầu thận và từ trong các đoạn khác nhau của ống thận.
Kết vi phân tích những giọt nươc tiểu đó đã xác định được rõ ràng thành phần
các chất với những nồng độ khác nhau của các mẫu nước tiểu đó; cho phép chứng
minh một cách chắc chắn quá trình siêu lọc ở cầu thận và quă trình tái hấp thu ở
ống thận.
Đó
là điểm qua một cách hết sức tóm tắt lược các bước đường đi đến hiểu biết về hoạt
động sinh lý của thận trong môn thận học hiện đại. Chúng ta không thể nào bỏ
qua hay lãng quên quan niệm về thận trong lý luận y học cổ truyền phương Đông,
trong khi tìm hiểu lịch sử phát triển của sự hiểu biết về thận học.
Đọc thêm tại:
Đọc thêm tại:
Bài liên quan
Comments[ 0 ]
Đăng nhận xét